AB Çelik Korunma Önleminde Yeni Dönem: Kotalar %47 Düştü, Kota Dışı Vergi %50'ye Çıktı

Avrupa Birliği'nin uzun süredir tartışılan yeni çelik korunma (safeguard) düzenlemesi 1 Temmuz 2026 itibarıyla uygulamaya girdi. Düzenleme, gümrüksüz ithalat kotalarını 2024 referans seviyesine göre yaklaşık yüzde 47 oranında daraltarak yıllık toplam 18,3 milyon tona indiriyor. Aynı paket kapsamında kota dışı ithalata uygulanan gümrük vergisi yüzde 25'ten yüzde 50'ye yükseltilirken, önlemin kapsadığı ürün kategorisi sayısı 28'den 30'a çıkarıldı.

Karar, AB pazarına yönelik en büyük tedarikçiler arasında yer alan Türkiye açısından doğrudan sonuçlar doğuruyor. Yassı ve uzun ürün ihracatçıları için Avrupa, hem coğrafi yakınlık hem de hacim bakımından öncelikli pazar konumunda; kotaların sıkılaşması ve kota dışı verginin ikiye katlanması, rekabet dengesini yeniden şekillendirecek nitelikte bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Giriş

AB, 2018'den bu yana yürüttüğü çelik korunma önlemini küresel arz fazlası ve ithalat baskısı gerekçesiyle kalıcı ve daha katı bir çerçeveye taşıdı. Avrupa Konseyi'nin Aralık 2025'te kabul ettiği müzakere yetkisinin ardından şekillenen yeni rejim, ithalatı hem miktar hem de vergi tarafında aynı anda kısıtlaması nedeniyle önceki uygulamalardan ayrışıyor. Uygulamanın 1 Temmuz 2026'da devreye girmesiyle birlikte, Türkiye dâhil ihracatçı ülkeler yeni kota takvimi ve genişleyen ürün kapsamına göre pozisyon almak zorunda kaldı.

Gelişme

Yeni düzenlemenin öne çıkan başlıkları, farklı uluslararası kaynaklarda büyük ölçüde tutarlı biçimde şöyle özetleniyor:

• Kota daralması: Gümrüksüz ithalat tavanı 2024 seviyelerine kıyasla yaklaşık %47 azaltılarak yıllık 18,3 milyon tona çekildi.
• Kota dışı vergi: Tavanı aşan ithalatta uygulanan vergi %25'ten %50'ye yükseltildi.
• Kapsam genişlemesi: Önlem kapsamındaki ürün kategorisi sayısı 28'den 30'a çıkarıldı.
• "Eritme ve döküm" (melt and pour) menşe kuralı: Menşe, çeliğin nihai işlem gördüğü yere göre değil, sıvı çeliğin eritilip döküldüğü ülkeye göre belirlenecek. Bu kural, ara mamulü ithal edip işleyen ülkeler için kota kullanımını zorlaştırabiliyor.

Piyasa tarafında ise fiyatlar, düzenlemenin açıklandığı dönemde dalgalı bir seyir izledi. Uluslararası referans niteliğindeki sıcak haddelenmiş rulo (HRC) göstergesi, 26 Haziran 2026'da ton başına yaklaşık 1.194 dolar seviyesindeyken, 7 Temmuz 2026 itibarıyla 1.164 dolar civarına geriledi. Türkiye ile Çin menşeli HRC arasındaki fiyat farkının zaman zaman 70–100 dolar bandına ulaşması, ihracat pazarlarında maliyet rekabetini belirleyen ana etkenlerden biri olmayı sürdürüyor.

Uzun ürün tarafında, Türkiye'nin elektrik ark ocağı (EAO) ağırlıklı üretim yapısı nedeniyle inşaat demiri fiyatları büyük ölçüde ithal hurda maliyetiyle hareket ediyor. Sektör kaynakları, son dönemde yükselen hurda maliyetlerinin yurt içi inşaat demiri spot fiyatlarına yukarı yönlü yansıdığına işaret ediyor. Türkiye, dünyanın en büyük hurda ithalatçısı konumunda olduğundan, Türkiye derin deniz hurda ithalat fiyatı küresel ölçekte referans gösterge kabul ediliyor.

Uzman Yorumu — Gelişmenin sektör üzerindeki olası etkileri

Mevcut verilere dayanarak yapılan tarafsız değerlendirmede, düzenlemenin Türk çelik sektörü açısından üç ana kanaldan etki üretmesi bekleniyor:

• Hacim baskısı: Kotaların %47 daralması, geçmiş yıllarda kotalarını erken tüketen tedarikçiler için AB pazarına erişimi sınırlayabilir. Bu durum, ihracatçıları alternatif pazarlara (Kuzey Afrika, Körfez, ABD dışı bölgeler) yönelmeye itebilir.
• Fiyat–marj dengesi: Kota dışı %50 vergi, tavan aşıldığında AB'ye satışı ekonomik olmaktan çıkarabilir. Bu da ihracatçıların fiyatlama ve sevkiyat takvimini kota dönemlerine göre planlamasını zorunlu kılıyor.
• Menşe ve tedarik zinciri: "Eritme ve döküm" kuralı, yarı mamul ithal ederek işleyen üreticiler için ek uyum yükü getiriyor; bu durum, entegre ve EAO bazlı yerli üretimin görece avantajını artırabilir.

Bu değerlendirmeler, açıklanan resmi çerçeve ile piyasa göstergelerine dayalı bir projeksiyondur; nihai etki, kota kullanım hızına, kur hareketlerine ve küresel talep koşullarına göre değişebilir.

Sektörel Etkiler

• Yassı çelik ve HRC: AB'ye yönelik sıcak/soğuk sac ve galvanizli sac sevkiyatlarında kota yönetimi kritikleşiyor; kota dolduğunda alternatif pazar ve iç piyasa yönlendirmesi öne çıkabilir.
• İnşaat demiri ve uzun ürünler: AB kapısı daralırken iç talep ve ithal hurda maliyeti, yurt içi demir fiyatlarının ana belirleyicisi olmayı sürdürüyor.
• Hurda piyasası: İhracat kompozisyonundaki olası değişim, EAO üreticilerinin hurda alım iştahını ve dolayısıyla ithal hurda fiyatlarını etkileyebilir.
• Profil ve inşaat sektörü: Kutu profil, NPU/NPI, HEA/HEB gibi yapısal ürünlerde maliyet tabanı büyük ölçüde HRC ve hurda seyrine bağlı kaldığından, dış pazar dinamikleri dolaylı olarak iç fiyatlara yansıyabilir.
• İhracat–iç piyasa dengesi: Dış pazarda daralma, kısa vadede iç piyasada arz artışı ve fiyat esnemesi ihtimalini gündeme getirebilir.

Sonuç

Yeni AB çelik korunma önlemi, miktar kısıtı ve vergi artışını aynı pakette birleştirerek Avrupa pazarına erişimi belirgin biçimde zorlaştırıyor. Türkiye gibi AB'ye yakın ve ihracat odaklı üreticiler için önümüzdeki dönem; kota takibi, pazar çeşitlendirmesi ve maliyet yönetiminin daha da önem kazandığı bir aşamaya işaret ediyor. Hurda ve HRC fiyatlarındaki seyir ile kur hareketleri, hem ihracat hem de iç piyasa fiyatlaması açısından yakından izlenmesi gereken başlıklar olmaya devam edecek.

Kaynaklar

• MEPS International — EU raises steel tariffs and cuts quotas
• Avrupa Konseyi (Consilium) — Council adopts mandate on new steel rules
• IndexBox — EU Steel Safeguard Regulation takes effect July 1, 2026
• Akin — EU proposes higher tariffs and lower quotas
• Customs Support Group — EU Steel Safeguard Regulation: what importers need to know
• CRU Group — New EU safeguard quotas will re-shape trade flows
• SteelOrbis — Turkey Steel Prices, News and Analysis
• Trading Economics — HRC Steel — Price & Historical Data
• SteelRadar — Global Iron and Steel Prices and News

Editör Notu: Bu içerik, birden fazla güvenilir ulusal ve uluslararası kaynağın karşılaştırmalı analizi sonucunda hazırlanmış özgün bir sektörel değerlendirme olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.